Co to są skitury i jak zacząć

Skitouring to podchodzenie na nartach pod górę i zjeżdżanie z niej na tych samych nartach. Bez wyciągu, bez przygotowanego stoku, bez kolejki. Do narty przyklejasz fokę — pas materiału, który ślizga się do przodu i trzyma do tyłu — a wiązanie pozwala podnosić piętę jak w narcie biegowej. Na górze zdejmujesz foki, blokujesz piętę i zjeżdżasz.

To wszystko, jeśli chodzi o definicję. Poniżej to, co realnie trzeba wiedzieć, żeby zacząć.

Dlaczego ludzie to robią

Uczciwie: nie ze względu na podejście. Podejście jest ceną.

Powody są trzy i każdy wystarcza sam z siebie. Śnieg — jedziesz po nietkniętym, nie po rozjeżdżonym do południa. Miejsce — jesteś tam, gdzie nie ma nikogo, bo nikt nie wybudował tam wyciągu. Niezależność — nie zależysz od godzin otwarcia, karnetów ani tego, czy stacja odpaliła armatki.

Cena to fizyczny wysiłek i konieczność zrozumienia śniegu, bo nikt za ciebie nie zabezpieczy stoku.

Sprzęt: cztery rzeczy, które muszą do siebie pasować

To nie jest lista zakupów — to zestaw zależności. Zmiana jednego elementu wymusza zmianę pozostałych.

Buty. Mają odblokowaną cholewkę do chodzenia i inserty — metalowe gniazda w podeszwie, w które wchodzą piny wiązania. Bez insertów nie wepniesz się w większość wiązań skiturowych. Buty wybiera się pierwsze, bo to one determinują wiązanie, a nie odwrotnie.

Wiązania. Pozwalają podnieść piętę na podejściu i zablokować ją na zjazd. Trzy konstrukcje — szynowe, pinowe i hybrydowe — różnią się wagą i zachowaniem na zjeździe. Szczegóły w tekście o rodzajach wiązań skiturowych.

Narty. Szersze niż trasowe, z rockerem, lżejsze niż zjazdowe — ale nie za lekkie, bo to kosztuje na zjeździe. Ile lżejsze i o czym to decyduje, rozbieramy w porównaniu nart backcountry i zjazdowych.

Foki. Do przycięcia pod obrys narty. Ich szerokość musi przewyższać najszersze miejsce narty, co przy szerokich nartach ogranicza wybór.

Piąta rzecz, która nie jest sprzętem do jazdy, ale jest obowiązkowa: detektor, łopata i sonda — o czym niżej.

Rzecz, którą trzeba powiedzieć wprost

Skitury to nie jest trudniejsza wersja jazdy po stoku. To inna aktywność, z innym rodzajem ryzyka.

Na przygotowanej trasie ktoś ocenił stok, odstrzelił lawiny, zamknął to, co niebezpieczne, i wysłał ratowników, jeśli coś się stanie. Poza trasą nikt tego nie zrobił. Ocena, czy ten stok da się dziś zjechać, jest twoja — i wykonujesz ją na podstawie wiedzy, której nie zdobywa się z artykułów.

Dlatego kolejność jest taka:

Detektor lawinowy, łopata, sonda. Trzy rzeczy, wszystkie trzy, u każdej osoby w grupie. Dwie z nich bez trzeciej nie mają sensu — dlaczego, opisaliśmy w lawinowym ABC.
Szkolenie lawinowe. Sprzęt bez umiejętności to talizman. Napisaliśmy osobny tekst o tym, czy szkolenie jest naprawdę niezbędne — odpowiedź brzmi tak.
Komunikat lawinowy przed każdym wyjściem. Nie prognoza pogody — komunikat lawinowy.
Pierwsze wyjścia z kimś doświadczonym.

Nie prowadzimy kursów ani przewodnictwa. Jesteśmy warsztatem, który robi narty — ale nie chcemy sprzedawać nart ludziom, którzy pominą ten akapit.

Jak wygląda pierwsze wyjście

Żeby odczarować: przez pierwsze pół godziny będziesz się zastanawiał, po co to robisz.

Idziesz wolniej, niż myślisz. Tempo podejścia na skiturach to tempo rozmowy, nie marszu. Ludzie, którzy zaczynają za szybko, kończą wykończeni w połowie.

Zygzakiem, nie prosto. Na stromiźnie idzie się trawersem, a zmiana kierunku to obskok — obrót o 180° na miejscu. To pierwsza rzecz techniczna do opanowania i pierwsza rzecz, która nie wychodzi. Mamy o tym osobny tekst.

Ubierasz się mniej, niż na stok. Na podejściu jest ci gorąco po dziesięciu minutach, a na przerwie zmarzniesz w minutę. Cała sztuka jest w warstwach i w tym, żeby zdjąć warstwę przed spoceniem się, nie po. Rozpisaliśmy to w tekście o tym, jak się ubrać na skitury.

Przepinka na górze zajmuje więcej czasu, niż zakładasz, zwłaszcza pierwsze razy i w rękawicach. Piętnaście minut na szczycie to normalne.

Gdzie w Polsce

Cztery pasma, każde z innym charakterem:

Bieszczady — łagodne połoniny, otwarte przestrzenie, mało ludzi. Najlepsze miejsce do pierwszych wyjść i nasz dom. Uwaga: część terenu leży w parku narodowym i obowiązują tam konkretne zasady — zebraliśmy je w tekście o legalnych trasach skiturowych w Bieszczadach.

Beskidy — blisko dużych miast, dużo dojazdu w rozsądnym czasie, teren przeważnie leśny.

Karkonosze — krótsze podejścia, ostrzejszy teren i pogoda, która zmienia się szybciej, niż się spodziewasz. Trasy zebraliśmy tutaj.

Tatry — najwyżej, najpiękniej i najpoważniej. Realne zagrożenie lawinowe, ograniczenia parku narodowego i teren, który wymaga doświadczenia. Nie na pierwszy raz. Punkt wejścia dla tych, którzy już coś umieją: skitury w Zakopanem.

Zaczynając, wybierz coś łagodnego i otwartego, bez ekspozycji, z możliwością zawrócenia w każdym momencie. Lista propozycji jest w tekście o trasach dla początkujących.

Ile to kosztuje i od czego zacząć

Pełny zestaw to poważny wydatek, więc kolejność zakupów ma znaczenie. Krótka wersja: buty najpierw, sprzęt lawinowy równocześnie, narty na końcu — bo narty są tą częścią, w której najłatwiej zmienić zdanie po pierwszym sezonie, kiedy już wiesz, gdzie i jak jeździsz. Rozpisaliśmy to w tekście o pierwszym sprzęcie skiturowym.

Na start warto wypożyczyć zestaw i sprawdzić, czy to w ogóle twoja bajka. Dwa wyjścia wystarczą, żeby wiedzieć.

Kiedy już wiesz, gdzie jeździsz — narta może być zrobiona pod to. Po pierwszym sezonie wiesz rzeczy, których nie da się przewidzieć wcześniej: czy jeździsz w lesie, czy na otwartym, jak szybko i jak często. Wtedy ma sens narta projektowana pod ciebie, a nie wybrana z półki. U nas punktem wyjścia jest Lunar do lasu i ciasnych linii albo Ursa na głęboki śnieg — a dalej ustawiasz wszystko sam w konfiguratorze. Zaprojektuj swoją nartę →

Najczęstsze pytania

Czy trzeba umieć jeździć na nartach?

Tak, i to lepiej niż „daję radę na niebieskiej”. Zjazd odbywa się w nieprzygotowanym śniegu, często zmiennym w ramach jednego stoku, i to jest trudniejsze niż jazda po trasie. Podejścia można się nauczyć w jeden dzień, zjazdu w terenie — nie.

Czy da się zacząć na sprzęcie zjazdowym?

Na wiązaniach szynowych i butach zjazdowych — tak, ale będzie ciężko w sensie dosłownym. To rozsądna droga, jeśli skitury mają być dodatkiem do jazdy po stoku, a nie odwrotnie.

Jaka kondycja jest potrzebna?

Podejście to kilkaset metrów w górę w tempie spokojnego marszu. Jeśli chodzisz po górach latem, dasz radę. Wsparciem jest przygotowanie przed sezonem — o tym w tekście o treningu przed sezonem.

Czy skitury i skialpinizm to to samo?

Nie, choć nazwy chodzą parami. Różnicę wyjaśniamy w tekście o skialpinizmie: skitury to podejście i zjazd na nartach, skialpinizm dokłada raki, czekan i czasem linę.